Interview: GOO- expert Jos Reijerink over PFAS

‘Zoek elkaar op, want dit dossier is te complex om alleen uit te zoeken’ 

PFAS: een ingewikkeld dossier waarbij juridische, technische en beleidsmatige vragen voortdurend samenkomen. De regelgeving is volop in ontwikkeling, normen veranderen en nieuwe inzichten volgen elkaar snel op.  Juist daarom staat bodemexpert Jos Reijerink op de expertlijst van het Gelders Ondergrond Overleg om collega’s te helpen bij een vraag. 

Met ruim 35 jaar ervaring in het bodemvak heeft Jos een brede expertise opgebouwd. De afgelopen jaren richt hij zich vooral op PFAS. Momenteel werkt hij onder meer voor de provincie Gelderland aan beleid en kennisontwikkeling rondom PFAS in grondwater. “Het is een onderwerp dat nog volop in ontwikkeling is”, vertelt Jos. “Dat maakt het complex, maar ook ontzettend interessant.”

Van achtergrondwaarden tot beleidsontwikkeling 

Jos kwam rond 2009 voor het eerst met PFAS in aanraking. In die periode werkte hij aan kaarten met achtergrondgehalten van PFAS in de bodem. “Veel mensen denken bij PFAS meteen aan vervuiling, maar deze stoffen komen inmiddels vrijwel overal in lage concentraties voor”, legt hij uit. “Daarom is het belangrijk om te weten welke gehalten je van nature of door diffuse verspreiding gemiddeld kunt verwachten.” 

Hij maakte onder meer kaarten voor landbouwgebieden en uiterwaarden. Vooral in uiterwaarden bleken de gehalten soms hoger te liggen. “Bij hoogwater blijft slib achter en daarin kunnen PFAS-verbindingen zitten. Dat zie je vervolgens terug in de bodemkwaliteit.”  Wat Jos vooral aanspreekt in het PFAS-dossier, is de combinatie van techniek, beleid en juridische vraagstukken. “Er bestaan duizenden verschillende PFAS-verbindingen. Tegelijkertijd staat de normering nog in de kinderschoenen. Daardoor zijn interpretatie en afweging heel belangrijk.”  

Het is een onderwerp dat nog volop in ontwikkeling is. Dat maakt het complex, maar ook ontzettend interessant.

Wanneer moet je ingrijpen? 
Volgens Jos lopen gemeenten en omgevingsdiensten in de praktijk vaak tegen dezelfde vragen aan. “Stel dat je PFAS aantreft in grondwater. Moet je daar dan iets mee? Hoe verhoudt een gemeten gehalte zich tot bestaande normen? En wanneer is saneren echt noodzakelijk?” 

Dat zijn precies de vraagstukken waarbij collega’s hem kunnen benaderen. “Soms schrikken mensen van een verhoogd gehalte, terwijl het risico in de praktijk beperkt is. Maar het omgekeerde kan natuurlijk ook. Juist omdat beleid en kennis nog volop in ontwikkeling zijn, is het belangrijk om goed te kijken naar de context.” 

Naast technische kennis speelt ook interpretatie van wet- en regelgeving een grote rol. “Het juridische en beleidsmatige kader loopt nog achter op de praktijk. Dat betekent dat professionals regelmatig zelf een afweging moeten maken. Daar kun je elkaar goed bij helpen.” 

PFAS in grondwater 
Op dit moment werkt Jos aan een beleids- en kennisdocument voor de provincie Gelderland over PFAS in grondwater. Dat document moet gemeenten, waterschappen en de provincie helpen bij de verdere beleidsontwikkeling.  
“Grondwater valt onder de verantwoordelijkheid van de provincie. Maar PFAS is een relatief nieuw onderwerp en zit nog niet volledig in bestaand beleid verwerkt”, vertelt hij. “Wij werken nu aan handvatten voor hoe je PFAS in grondwater kunt beoordelen en wanneer ingrijpen wel of niet nodig is.” 
Volgens Jos kost het nog jaren voordat het volledige juridische en beleidsmatige kader echt is uitgekristalliseerd. “Dat is ook logisch, want het gaat om een nieuwe stofgroep waar nog veel onderzoek naar wordt gedaan.” 

Eerst overzicht, dan prioriteren 
Een van de belangrijkste uitdagingen ziet Jos in het in kaart brengen van potentiële PFAS-locaties. “Je moet eerst weten waar de grootste risico’s zitten voordat je prioriteiten kunt stellen”, zegt hij. Daar wordt hard aan gewerkt. “Er wordt gekeken naar locaties en bedrijfstypen waar je PFAS kunt verwachten. Vervolgens worden monsters genomen om te onderzoeken of er daadwerkelijk sprake is van verontreiniging. Dat is een goede aanpak.”  Omdat saneringen kostbaar zijn, zijn inventarisatie en een goede prioritering essentieel. “Er is simpelweg niet genoeg geld om alle locaties direct aan te pakken. Daarom moet je eerst een goed overzicht hebben van waar de grootste problemen zitten.” 

‘Zoek de verbinding op’ 
Als Jos één boodschap mag meegeven aan collega’s in Gelderland, dan is het deze: zoek elkaar op. “PFAS is een ingewikkeld dossier dat nog volop in ontwikkeling is”, zegt hij. “Loop je ergens tegenaan? Neem contact op met collega’s of experts die er al langer mee bezig zijn. Dat kan enorm veel tijd schelen en helpt om betere afwegingen te maken. Juist door kennis te delen, kunnen we als overheden en omgevingsdiensten sneller stappen zetten.” 

Meer weten? 
Meer weten of contact met Jos? Mail: Goo@gelderland.nl 
Of vind zelf een GOO-expert!